Alles wat je altijd al wilde weten over Oost-Indië/Nederlands-Indië/Indonesië en waarbij je van veel nog niet wist dat je het wilde weten. Dat is Het begon met peper. Een onmisbaar boek voor elke schoolbibliotheek.

‘Waarom is het belangrijk dat ik hier iets over weet?’ Je hoort kinderen die vraag al stellen. De vier auteurs geven hier een klip-en-klaar antwoord op:

‘Nederland is een van de rijkste landen ter wereld, omdat er vroeger veel geld is verdiend aan de bezette landen. In Nederland is hier weinig aandacht voor. En dat is pijnlijk voor de mensen die deze geschiedenis hebben meegemaakt. (…) Als iedereen in Nederland zou weten wat er precies gebeurd is in het verleden, krijgen we hopelijk meer begrip voor elkaar.’  

Dit antwoord getuigt van een duidelijke missie. En van veel vertrouwen in de kracht van geschiedenis. Beide hebben mijn sympathie, al was het maar omdat je beter met dan zonder idealen in het leven kunt staan. De auteurs maken ook duidelijk dat geschiedenis in het heden begint, namelijk door vragen te stellen over wat je om je heen ziet. Dat doen ze ook letterlijk: elk hoofdstuk start met een vraag van een (al dan niet echt bestaand) kind, zoals: ‘Op het nieuws hoorde ik dat Nederlandse soldaten net na de Tweede Wereldoorlog veel onschuldige mensen hebben vermoord. Waarom is dat nu pas nieuws?’  

De vier auteurs, waarvan drie betrokken zijn bij educatieve uitgeverij Patsboem, schreven een kloek boek waarin ze de lezer laten kennismaken met alle facetten van Indonesië, vroeger en nu. Ze vertellen over de religies en goden van dit land, over dat het land zo groot is dat als je het over de VS zou leggen aan beide kanten zou uitsteken, over peper als, inderdaad, peperdure en gewilde specerij, over nationale helden, over dat een bamischijf typisch Nederlands is en over de Onafhankelijkheidsoorlog en vooral over de niets ontziende manier waarop Nederlanders daar vanaf de zestiende eeuw hebben huisgehouden.
Naast de lopende tekst telt het boek diverse kaders en dat maakt de vele informatie behapbaar. Soms dubbelt de informatie in de lopende tekst en de kaders, maar dat is niet storend. Integendeel, het zorgt ervoor dat de teksten ook voor de lezer die grasduint in het boek begrijpelijk zijn.
De noemers van de kaders zijn soms gekunsteld. Onder ‘Dit is ingewikkeld’ staat soms inderdaad ingewikkelde informatie (zoals de vele namen voor eenzelfde gebied), maar soms ook iets dat reuze meevalt (zoals de gouverneur-generaal). Ook de noemer ‘Dit moet je ook nog weten’ is wat vreemd gekozen. Dan zijn er twee noemers voor min of meer hetzelfde, ‘Wat nu?’ en ‘Om over na te denken’, ze nodigen beide uit tot reflectie en maken duidelijk dat veel zaken complex liggen. Inhoudelijk een mooie toevoeging, maar had het bij één noemer gelaten. Een mooie toevoeging zijn de kaders met persoonlijke verhalen, vooral in het laatste hoofdstuk maken die duidelijk hoe wijd verbreid de erfenis van het koloniale verleden nog is en hoeveel mensen dit nog raakt.

Het begon met peper heeft qua stijl niet het literaire en speelse niveau van andere non-fictieschrijvers als Jan-Paul Schutten of Marc ter Horst. Op een grapje of kwinkslag kunnen we het viertal niet betrappen, maar hun formuleringen zijn helder en kernachtig. En dat is een hele prestatie bij dergelijke complexe materie. De fraaie vormgeving en vele, realistische illustraties van Dido Drachman maken het boek aantrekkelijk en zorgen voor de nodige 'lucht'.  
Eerder maakten Marrit Boogaars, Annemiek de Groot, Juul Lelieveld en Liesbeth Rosendaal twee vergelijkbare kloeke boeken over de eerste en tweede Wereldoorlog, Toen het oorlog was. Waar veel kinderen uit zichzelf geïnteresseerd zijn in beide Wereldoorlogen, zal dat vermoedelijk bij het thema Indonesië minder het geval zijn. Toch is dit boek belangrijker, omdat het in een leemte voorziet. Over de oorlogen zijn al genoeg non-fictieboeken beschikbaar, over Indonesië bij mijn weten niet of nauwelijks. Daarom is dit boek onmisbaar voor elke schoolbibliotheek.